وقتی از مرزبانی سخن به میان می‌آید، ذهن‌ها بیشتر با اسلحه، پاسگاه و سیم خاردار گره می‌خورد؛ اما پشت این تصویر سخت، مجموعه‌ای‌از مجاهدت‌های خاموش جریان دارد که به قول فرمانده مرزبانی خراسان رضوی کمتر دیده می‌شود.
سردار مجید شجاع در حاشیه دیدار از مؤسسه فرهنگی قدس و گفت‌وگو با مدیرعامل این مجموعه، در گپ‌وگفتی صمیمانه با خبرنگار طوس، مرزبانی و مرزبانان را این‌طور توصیف کرد: «اینکه مردم تصور می‌کنند ما با اسلحه و سیم خاردار گره خورده‌ایم، چندان بیراه نیست؛ اما این تنها بخش سخت و ظاهر قضیه است. اگر بخواهم با یک عبارت توصیف کنم، می‌گویم مجاهدت‌های خاموش؛ مجاهدت‌های خاموشی که همکاران من در طول ۸ هزار و ۷۵۵ کیلومتر مرز مشترک با ۱۵ کشور همسایه انجام می‌دهند و بخش عمده‌ای از این اقدام‌های شبانه‌روزی اصولاً دیده نمی‌شود. خدماتی که پلیس راهور در حوزه کنترل ترافیک درون‌شهری، صدور گواهی‌نامه، تعویض پلاک و اداری ارائه می‌دهد، به دلیل قرار داشتن در منظر عمومی، لمس می‌شود؛ اما تقریباً هیچ‌کس اقدام‌هایی را که مرزبانان در طول یک سال به صورت مداوم انجام می‌دهند، نمی‌بیند و حتی از سختی‌های آن مطلع نمی‌شود».
وی با وام گرفتن از کلام رهبر شهید انقلاب که در توصیف مرزبانان فرمودند: «شما چه خبر دارید از مرز، بچه‌هایتان به مدرسه می‌روند، خودتان به محل کار، تجارت و فعالیت‌های اقتصادی می‌رسید، اما نمی‌دانید چه کسانی در مرز خدمت می‌کنند و اگر این افراد نباشند، در برخی نقاط هزاران کیلوگرم مواد مخدر و انواع تهدیدات امنیتی وارد کشور می‌شود»، بیان کرد: ایشان تأکید فرمودند که این عزیزان با این حجم از ایثار دیده نمی‌شوند و شهدای مرزی ما مظلوم هستند. من عرض می‌کنم این مظلومیت از شهدا فراتر رفته و حتی به نیروهای زنده ما نیز سرایت کرده است و خدمات مرزبانان کاملاً مظلومانه و در عین حال مجاهدانه در مرز جریان دارد.
از اشراف اطلاعاتی تا امنیت پایدار در مرزهای شرقی ایران
فرمانده مرزبانی خراسان رضوی با اشاره به بخشی دیگر از فرمایشات رهبر شهید انقلاب توضیح داد: رهبر شهید انقلاب فرمودند مرز به منزله ناموس کشور است. دلیل این تعبیر این بوده که نزد مسلمانان و ایرانیان، ارزشمندترین دارایی ناموس است و جان‌های گرانبهایی در طول تاریخ فدا شده تا ناموس این سرزمین حفظ شود. مرز نیز چنین جایگاه رفیعی دارد. ایشان به مسئولان توصیه فرمودند به سراغ مرزها بروید، پیش از آنکه مرزها به سراغ شما بیایند؛ زیرا اگر مشکلی در مرز مهار نشود، به عمق کشور کشیده خواهد شد. مرز اولین لایه دفاعی کشور و به منزله دیوار و حصار خانه است. اگر خانه‌ای دیوار نداشته باشد یا به دلیل آسیب، راه نفوذی در آن ایجاد شود، امنیت اهل خانه به خطر می‌افتد.
سردار شجاع حفاظت فیزیکی را تنها یک بُعد کار برشمرد و گفت: مقابله با ورود کالای قاچاق، جلوگیری از ترددهای غیرمجاز، تسهیل در تردد ناوگان تجاری و مسافری، پیشبرد دیپلماسی مرزی و استیفای حقوق دولت جمهوری اسلامی ایران و مرزنشینان، همگی از مأموریت‌های بنیادین مرزبانی است. بسترسازی برای فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی کشور از نقطه صفر مرزی آغاز می‌شود. بنابراین مرزبانی بسیار فراتر از اسلحه و سیم خاردار است. مرز مکانی نیست که بتوان حتی یک ثانیه از آن غافل شد و در هیچ فصل و ساعتی نباید دیده بیدار مرزبان از امنیت کشور برداشته شود.
وی با اشاره به امنیت پایدار در مرزها تصریح کرد: تمام مرزهای جمهوری اسلامی ایران و به ویژه مرزهای شرقی از امنیت پایدار برخوردارند. حضور مقتدرانه نیروها و به کارگیری تجهیزات نوین پایش و مراقبت تصویری و الکترونیکی، وضعیت پایداری ایجاد کرده و امروز نمی‌توان گفت یک تهدید بالفعل مستقیم وجود دارد؛ اما واقعیت این است که در مرزهای همسایه ما در گذشته حضور نیروهای فرامنطقه‌ای را شاهد بودیم و همچنان بقایای برخی جریان‌های نیابتی و گروهک‌های تروریستی در کشورهای پیرامونی وجود دارد و این حضور، بزرگ‌ترین کانون تهدید بالقوه محسوب می‌شود که مرزبانی نسبت به آن اشراف اطلاعاتی دارد و برای مهار هرگونه اقدام احتمالی کاملاً آماده و برنامه‌ریزی شده عمل می‌کند.
مرز؛ سد محکم در برابر ترددهای غیرمجاز
فرمانده مرزبانی خراسان رضوی مهم‌ترین دغدغه‌اش را حفظ و تثبیت جمعیت مرزنشینان خواند و ادامه داد: مرزنشینان، مرزبانان واقعی و خط اول پایداری مرز هستند. اگر شرایط معیشتی، اقتصادی و زیرساختی در نوار مرز به گونه‌ای تدبیر شود که ماندگاری مرزنشینان حفظ شود، کار حفاظت از مرز بسیار آسان‌تر و پایدارتر خواهد شد. این کار صرفاً وظیفه یک نهاد نظامی نیست؛ بلکه باید همه ارکان حاکمیت و دستگاه‌های اجرایی با برنامه‌ریزی هماهنگ در مناطق مرزی ورود کنند. نباید مرز را تنها یک خط فرضی روی نقشه دانست که دو کشور را جدا می‌کند. مرز بستر مراودات تجاری، ترانزیت کالا و تردد مسافر به شمار می‌آید. در خراسان رضوی پنج معبر رسمی مرزی فعال است که این گذرگاه‌ها نقش راهبردی در اقتصاد ملی دارند. در وضعیت ویژه اقتصادی فعلی، این معابر سهم مؤثری در تأمین مایحتاج عمومی و مبادلات بازرگانی ایفا می‌کنند و حضور پررنگ مرزنشینان، رکن اصلی پایداری این چرخه حیاتی است.
سردار شجاع تأکید کرد: دیدگاه نظام جمهوری اسلامی ایران و فرماندهی مرزبانی نسبت به همه همسایگان، همواره مبتنی بر حسن همجواری، برادری و تعامل دوستانه بوده و در سنت ایرانی، همسایه جایگاهی ویژه دارد و ما همسایگانمان را برادران خود می‌دانیم. در سیاست‌های دینی و رسمی کشور این مبنا تغییرناپذیر است. با وجود این در مقطع فعلی مهم‌ترین چالش مرزی ما با کشور افغانستان، مسئله ترددهای غیرمجاز از مبدأ این کشور است. اکثریت این افراد جویای کار هستند و به دنبال یافتن شرایط زیستی مناسب‌تر راهی مرزها می‌شوند؛ اما رعایت حق همسایگی و مبانی قانونی اقتضا می‌کند که مقررات کشور میزبان محترم شمرده شود و ورود به خاک ایران باید مطابق چارچوب‌های رسمی صورت بگیرد. در مقایسه با سال گذشته، میزان دستگیری‌ها و جلوگیری از ورود افراد غیرمجاز در مرزهای استان، نزدیک به چهار برابر افزایش داشته است.
وی تشریح کرد: از ابتدای سال جاری تا امروز حدود ۱۵۰هزار تبعه غیرمجاز که قصد ورود غیرقانونی از مرزهای استان را داشتند، متوقف و دستگیر شده‌اند که عمده این آمار مربوط به مرز افغانستان است. در همین بازه زمانی، حدود ۲۴۸هزار تبعه از مبادی رسمی و قانونی وارد کشور شده‌اند. این مقایسه نشان می‌دهد مسیر برای ورود قانونی هموار است. هر تبعه‌ای که از مسیر قانونی و با گذرنامه و روادید وارد کشور شود، میهمان رسمی محسوب شده و تمامی ارکان اجرایی و انتظامی موظف به حمایت و ارائه خدمات قانونی به او هستند؛ اما اگر ورود به صورت غیرقانونی انجام شود، مرزبانی بر پایه وظایف ذاتی خود با قاطعیت مانع خواهد شد.
فرمانده مرزبانی خراسان رضوی علت افزایش ورود اتباع غیرمجاز را ترکیبی از دلایل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مسائل امنیتی دانست و گفت: با وجود اینکه کشور ما در شرایط سخت بین‌المللی و فشارهای اقتصادی به سر می‌برد، ثبات و رفاه نسبی حاکم بر کشور، نوعی کشش و جاذبه ایجاد می‌کند تا این افراد برای دستیابی به درآمد یا شرایط بهتر روانه ایران شوند. پیام مداوم ما به اتباع همسایه این است که سفرهای خود را قانونمند کنند تا مورد حمایت‌های قانونی قرار بگیرند.
چگونه مرزبانان میان انسان‌دوستی و قانون تعادل برقرار می‌کنند؟
سردار شجاع در پاسخ به این پرسش که مرزبانان هنگام مواجه شدن با خانواده‌ای که ورود غیرمجاز به کشور دارد، برخورد مبتنی بر ملاک‌های انسانی دارند یا فقط به اجرای خشک مقررات می‌پردازند، توضیح داد: از نظر ساختاری ممکن است میان ترحم انسانی و اعمال قاطع قانون تعارض به نظر برسد؛ اما مرزبانان بر اساس سوابق و تجربیات میدانی، هر دو جنبه را در عمل هماهنگ می‌کنند. عمده افرادی که وارد می‌شوند، به صورت انفرادی هستند و حضور خانوادگی کمتر مشاهده می‌شود؛ اما در همان موارد نیز فرهنگ ایرانی و اسلامی حکم می‌کند که کرامت انسانی افراد حفظ شود. بارها رخ داده که افرادی هنگام عبور غیرقانونی، دچار سقوط از بلندی، گزش جانوران و مارگزیدگی شده‌اند یا زنان بارداری بودند که نیاز فوری به خدمات درمانی داشتند یا به سبب راهپیمایی طولانی و گرسنگی مفرط از رمق افتاده بودند. در چنین موقعیت‌هایی نیروهای مرزبانی در گام نخست حتی سهمیه غذایی خود را به این افراد می‌دهند و مصدومان یا بانوان باردار را به سرعت با تجهیزات امدادی به بیمارستان منتقل می‌کنند تا جان آن‌ها نجات یابد. این نگاه انسانی و اخلاقی هرگز فراموش نمی‌شود؛ اما پس از رفع خطر جانی و تثبیت وضعیت سلامت، تکالیف قانونی بدون استثنا اجرا می‌شود. بنابراین امدادرسانی انسانی مانع اجرای قانون نخواهد شد.
نبرد مرزی امروز بر بستر فناوری است
وی درباره تفاوت تحول در حوزه قاچاق یادآور شد: قاچاقچیان مانند سایر بخش‌ها از تحولات فناورانه بهره می‌برند. همان طور که مرزبانی سیستم‌های پایشی خود را به فناوری‌های نوین مجهز کرده، مجرمان و باندهای قاچاق نیز از بسترهای فضای مجازی و ارتباطات دیجیتال برای هماهنگی و تغییر تاکتیک استفاده می‌کنند. ابزارهای جدید مانند تیغ دو لبه هستند که می‌توانند در مسیر سوءاستفاده قرار بگیرند ضمن آنکه امروزه جنگ مرزی بیش از آنکه متکی بر اسلحه باشد، بر بستر اطلاعات تعریف می‌شود و هر جریانی که داده‌ها و اشراف اطلاعاتی برتر داشته باشد، طبیعتاً موقعیت مسلط تری دارد. از زاویه نگاه مأموریتی ما، سلاح و مواد مخدر هر دو ماهیت ضدامنیتی دارند؛ زیرا هر دو این پدیده‌ها نظم عمومی، سلامت جامعه و آرامش شهروندان را بر هم می‌زنند. تفکیک میزان خطر آن‌ها دشوار است و به همین دلیل مهار هر دو حوزه در صدر مأموریت‌های فراجا قرار دارد و در ۶ ماهه نخست سال جاری کشف ۶۳ قبضه سلاح که بیشتر آن‌ها سلاح شکاری بوده و کشف بیش از یک تُن و ۵۰۰ کیلوگرم مواد مخدر، حاصل تلاش‌های مرزبانی است.
حکایت قاچاق قلکی با بطری‌های آب معدنی
این فرمانده نظامی نقش یقه‌سفیدها در قاچاق در گستره مرزهای استان را رد و تصریح کرد: آن چیزی که ما در حوزه جغرافیایی مرزهای خراسان رضوی با آن مواجه هستیم، اغلب قاچاق خُرد بوده و در اصطلاح همکاران ما به قاچاق قلکی معروف است. این موارد شامل جابه‌جایی مقدار اندک سوخت توسط رانندگان یا برخی مسافران در قالب بطری‌های ۵/۱ لیتری آب معدنی یا نوشابه است که در بارهای شخصی اتفاق می‌افتد و میزان کشف سوخت قاچاق نزدیک به ۱۰۰هزار لیتر در ۶ ماهه نخست امسال بوده است. در این استان با قاچاق سوخت سازمان یافته در حجم‌های کلان که متصل به افراد پرنفوذ یا ساختارهای خاص باشد، مواجه نبودیم. در بخش مواد مخدر نیز وضعیت در مرزهای استان بیشتر محدود به جاسازی‌های مقطعی در ناوگان ترانزیتی تجاری یا ورود محدود به شکل کول‌بری توسط افراد معدود در جدار مرز است و الگوهای کارتل‌های بزرگ سازمان یافته در این معابر مصداق ندارد.
نقش دوگانه مرزبانان
سردار شجاع درباره اینکه مرزبان بیشتر نقش نظامی دارد یا دیپلماتیک، توضیح داد: مرزبانان ما در وهله نخست افتخار سربازی برای دفاع از خاک میهن را دارند و تکلیف نظامی آن‌ها اولویت دارد. با این حال، ماهیت مرزداری با دیپلماسی درهم تنیده است. همان طور که برای سفیران کشور استوارنامه صادر می‌شود، فرماندهان هنگ‌های مرزی ما هم دارای عنوان مرزبان درجه یک هستند و وزارت امور خارجه برای آن‌ها استوارنامه رسمی صادر می‌کند و این سازوکار بر اساس عهدنامه‌ها و شیوه‌نامه‌های دوجانبه انتظامات مرزی است. به عنوان مثال، در حوزه مرزهای کشور همسایه شمالی یعنی ترکمنستان، اختیارات بررسی و حل مناقشات در عمق ۴۵ کیلومتری نوار مرزی است و در حوزه افغانستان این میزان ۲۵ کیلومتر تعیین شده و پیگیری توافق‌ها از طریق برگزاری ملاقات‌های دوره‌ای مرزی میان مرزبانان درجه یک و دو صورت می‌گیرد تا چالش‌های مربوط به تردد مسافران، ناوگان باری و رویدادهای مرزی در همان خطوط مقدم حل و فصل شود. در همین راستا ۹۴ ملاقات مرزی در راستای استیفای حقوق دولت و مرزنشینان از ابتدای امسال برگزار شده است.
مرزنشینان اصلی‌ترین سرمایه برای تأمین و استمرار امنیت پایدار
وی مرزنشینان را اصلی‌ترین سرمایه برای تأمین و استمرار امنیت پایدار توصیف کرد و گفت: چنانچه جمعیت نوار مرزی کاهش پیدا کند، آسیب‌پذیری دفاعی بیشتر خواهد شد. گرچه رسیدگی به نیازهای اقتصادی، آموزشی و معیشتی آن‌ها متوجه دستگاه‌های عمرانی و دولتی است؛ اما مرزبانی در حد بضاعت خود از ارائه خدمات ماشین‌آلات راه‌سازی به روستاهای مرزی و عشایری تا اعزام اکیپ‌های بهداری و درمانی به نقاط دورافتاده فروگذار نکرده و پیگیری نیازهای آن‌ها را جزو تکالیف خود می‌داند.
فرمانده مرزبانی خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش که چرا هنوز مدیریت یکپارچه مرزی میان نهادهایی چون گمرک، مرزبانی و... محقق نشده، توضیح داد: وحدت فرماندهی و یکپارچگی مدیریت در مرزها یک الزام اساسی و از اوجب واجبات است. اگر در حال حاضر با نقطه مطلوب فاصله داریم، ناشی از مأموریت‌های چندگانه دستگاه‌هاست که گاهی به موازی‌کاری در میدان منجر می‌شود. برای هماهنگی بیشتر، کمیسیون کار ویژه مرز در سطح شورای امنیت کشور و به ریاست استاندار در سطح استان فعال است و در شهرستان‌ها نیز فرمانداران این نقش را ایفا می‌کنند. ضوابط مشخص است؛ اما ضرورت دارد که هماهنگی‌ها در کف میدان و در نقطه صفر مرزی عملیاتی‌تر شود تا از معطلی ترددها جلوگیری به عمل بیاید. در این مسیر حتی دیدارهای مشترکی میان استاندار خراسان رضوی و والی هرات در نقطه صفر مرز با حضور مدیران لایه اول دو طرف برگزار شده تا روان‌سازی ترددها محقق شود و پیگیری‌ها همچنان ادامه دارد.
سردار شجاع در پایان با قدردانی از خانواده‌های کارکنان انتظامی و مرزبانی، عنوان کرد: مرزبانی یک شغل معمولی یا منبع کسب درآمد نیست؛ چرا که مشاغل فراوانی با درآمدهای مناسب‌تر و دوری کمتر از خانواده وجود دارد و باید گفت مرزبانی جلوه‌ای از ایثار و عشق عمیق به امنیت میهن است. در یک سال گذشته مجموعه فراجا برای برقراری نظم و پاسداری از کشور بیش از ۵۰۰ شهید والامقام را تقدیم کرده که بخش قابل توجهی از این شهدا متعلق به مرزبانی بودند و نخستین شهید دفاعی کشور در جنگ، از غیورمردان مرزبانی در یکی از برجک‌های مرزی استان آذربایجان‌غربی بود. به روح این شهدا درود می‌فرستیم و از ایستادگی همرزمان و صبوری خانواده‌های آن‌ها قدردانی می‌کنیم.
نظر شما